İstanbul'un Sarsılmaz Gerçeği: Yıpranan Yapılar Büyük Depreme Karşı Ne Kadar Güçlü?

İstanbul'un Sarsılmaz Gerçeği: Yıpranan Yapılar Büyük Depreme Karşı Ne Kadar Güçlü?

Asırlar boyu farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış, milyonlarca insanın kalbini barındıran İstanbul, benzersiz atmosferiyle göz kamaştırıcı bir metropol. Ancak bu canlı ve tarihi kentin derinliklerinde, olası bir İstanbul depreminin tetiklemesiyle su yüzüne çıkabilecek ciddi bir risk bulunuyor: şehrin her köşesine yayılmış, ömrünü tamamlamış eski konut stokları. Acaba bu yapılar, şiddetli bir sarsıntıda ne derece direnç gösterebilir? Bu hayati sorunun cevabı, sadece bu binalarda ikamet edenler için değil, tüm İstanbullular için yaşamsal bir öneme sahip.

Mazinin Yükü, İstikbalin Belirsizliği: İstanbul'un Köhneleşen Yapı Varlığı

İstanbul'un hızlı bir değişim ve büyüme gösterdiği dönemlerde, özellikle 1999 Marmara Depremi öncesinde inşa edilen birçok konut projesi, günümüzün ileri düzeydeki deprem güvenliği standartlarından oldukça farklı bir yaklaşımla hayata geçirildi. O dönemin geçerli olan yapısal düzenlemeleri, güncel bilimsel bilgi birikimi ve teknolojik imkanlarla kıyaslandığında yetersiz kalırken, kullanılan inşaat malzemelerinin niteliği ve uygulanan işçilik seviyesi de farklılık arz ediyordu. Bu durum, özellikle yirmi yılı aşan bir geçmişe sahip binaların önemli bir bölümünün, muhtemel bir deprem anında ciddi bir zafiyet göstermesine yol açıyor.

Alanında uzman kişiler, İstanbul'daki yaşlı yapı stokunun önemli bir kısmının, güncel deprem yönetmeliklerinin gerekliliklerini tam olarak karşılamadığını ifade ediyorlar. Bu tür yapılarda sıklıkla karşılaşılan problemler arasında düşük beton dayanımı, yetersiz miktarda çelik donatı kullanımı, tasarım aşamasındaki eksiklikler ve zamanın etkisiyle meydana gelen yapısal hasarlar yer alıyor. Bilhassa zemin etüdü yapılmaksızın veya hatalı zemin etüdü raporlarına dayanılarak inşa edilen yapılar, deprem esnasında zemin sıvılaşması gibi tehlikelerle karşı karşıya gelerek çok daha büyük bir risk oluşturuyor.

Yüksek Tehlike Altındaki Bölgeler: Risk Nerelerde Yoğunlaşıyor?

İstanbul'un deprem tehlike haritası incelendiğinde, aktif fay hatlarına olan mesafesi, zeminin jeolojik yapısı ve mevcut yapılaşmanın durumu gibi faktörlerin etkisiyle riskin coğrafi olarak farklılık gösterdiği anlaşılıyor. Özellikle Avrupa Yakası'nda Marmara Denizi kıyı şeridi boyunca uzanan Avcılar, Küçükçekmece, Bakırköy, Zeytinburnu gibi semtler, zeminin elverişsiz yapısı ve yoğun eski yapı varlığı sebebiyle yüksek bir deprem riski taşıyor. Benzer şekilde, Anadolu Yakası'nda da sahil bölgelerinde benzer olumsuzluklar söz konusu.

Buna karşın, daha sağlam zeminlere sahip ve kentsel dönüşüm projeleriyle yapı stokunu yenileyen Çekmeköy, Beykoz'un denize uzak yüksek kesimleri, Sancaktepe gibi ilçeler ise nispeten daha güvenli bölgeler olarak kabul ediliyor. Ancak unutulmamalıdır ki, İstanbul genelinde eski ve riskli yapılaşma sorunu yaygınlığını sürdürüyor.

Kentsel Dönüşüm: Bir Çare mi, Yoksa Ağır İlerleyen Bir Süreç mi?

İstanbul'daki deprem riskini azaltmanın en önemli yollarından biri kentsel dönüşüm uygulamalarıdır. Bu uygulamalar sayesinde, ekonomik ömrünü tamamlamış, depreme karşı dayanıklılığı yetersiz olan binaların yıkılarak, güncel deprem standartlarına uygun, modern ve güvenli yapılar inşa edilmesi hedefleniyor. Özellikle son yıllarda kentsel dönüşüm çalışmaları hız kazanmış olsa da, bürokratik engeller, mülk sahipleri arasındaki anlaşmazlıklar ve finansman sorunları gibi nedenlerle süreç zaman zaman yavaşlayabiliyor.

Kentsel dönüşümün sağladığı faydalar ise oldukça çeşitlidir:

• Can Güvenliğinin Temini: En öncelikli kazanım, depremde yıkılma olasılığı yüksek olan yapıların yerine güvenilir meskenlerin inşa edilmesiyle can kayıplarının önüne geçilmesidir.
• Yaşam Kalitesinin Artırılması: Yeni yapılar, çağdaş yaşam koşullarına uygun olarak inşa edilmekte, daha iyi yalıtım, enerji verimliliği ve sosyal imkanlar sunmaktadır.
• Şehir Estetiğinin İyileştirilmesi: Düzensiz ve yıpranmış şehir görünümünün yerini, estetik ve planlı bir kentleşme almaktadır.
• Ekonomik Kalkınmanın Desteklenmesi: Kentsel dönüşüm projeleri, inşaat sektörünü hareketlendirmekte, yeni iş olanakları yaratmakta ve bölge ekonomisine katkı sağlamaktadır.

Ancak kentsel dönüşümün başarıya ulaşması için tüm paydaşların (devlet, yerel yönetimler, inşaat firmaları ve vatandaşlar) iş birliği içinde hareket etmesi, sürecin şeffaf ve adil bir şekilde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.

Bireysel Sorumluluklar: Kendi Güvenliğimiz İçin Yapılabilecekler

Devletin ve ilgili kurumların kentsel dönüşüm çabalarının yanı sıra, bireylerin de kendi güvenlikleri için alabileceği çeşitli tedbirler bulunmaktadır. Bunlardan bazıları:

• Bina Sağlamlık Testi Yaptırmak: İkamet edilen binanın depreme karşı ne kadar güvenli olduğu konusunda endişeleriniz varsa, yetkili kuruluşlar aracılığıyla bina sağlamlık testi yaptırmak ve çıkan sonuca göre hareket etmek.
• Deprem Sigortası Yaptırmak (Zorunlu): Olası bir depremde maddi kayıpları en aza indirmek için Zorunlu Deprem Sigortası (DASK) yaptırmak.
• Deprem Anı ve Sonrası İçin Hazırlıklı Olmak: Evde bir acil durum çantası bulundurmak, aile bireyleriyle deprem anında nasıl davranılacağı konusunda bir plan oluşturmak ve tahliye yollarını belirlemek.
• Bilinçlenmek ve Bilgi Edinmek: Deprem riski, alınması gereken önlemler ve kentsel dönüşüm süreçleri hakkında doğru ve güvenilir kaynaklardan bilgi edinmek.

Tehlikenin Bilincinde Olmak ve Harekete Geçmek

İstanbul'un kalbindeki bu sarsılmaz gerçek artık daha net anlaşılıyor. Eski konut yapılarının büyük bir deprem karşısındaki direnci hakkındaki endişeler, bilimsel veriler ve uzman görüşleriyle destekleniyor. Kentsel dönüşüm, bu tehlikeyi ortadan kaldırmak için hayati bir fırsat sunarken, sürecin daha hızlı ve etkin bir şekilde ilerlemesi gerekiyor. Bireyler olarak da kendi güvenliğimiz için sorumluluk üstlenmeli, bilinçli ve hazırlıklı olmalıyız. Unutmayalım ki, deprem bir doğa olayıdır ancak alınacak doğru ve zamanında önlemlerle bir felakete dönüşmesi önlenebilir. Daha güvenli bir İstanbul inşa etmek için hep birlikte harekete geçme zamanı çoktan geldi.